Een verhaal over ontdekken, ervaren en ontwikkelen van de onderwijspraktijk
Uit OMJS Magazine #12 (november 2025)
Tekst: Floortje Dekkers
Binnen Wereldkidz Maarssen ontwikkelen teamleden gezamenlijk hun eigen onderwijsconcept ‘STA4Kidz’, met thematisch werken als een van de kernelementen. Deze ontdekkingsreis begon twee jaar geleden en is nog altijd in volle gang. Inmiddels heeft iedereen op de zes locaties thematisch werken enthousiast omarmd: leerkrachten, leerlingen en hun ouders. Alette Schoenmaker, onderwijsadviseur bij Onderwijs Maak Je Samen, is vanaf het begin aangehaakt bij dit boeiende traject.
Het laat zich het beste omschrijven als een bewegend en lerend systeem dat gaandeweg steeds verder aangepast en gefi netuned wordt. Op basis van opgedane ervaringen, nieuwe inzichten en feedback van zowel teamleden als leerlingen. OMJS-adviseur Alette Schoenmaker is nauw betrokken bij de ontwikkelstappen die Wereldkidz maakt. Ze begeleidt zowel op inhoud als op proces, waardoor teamleden het vertrouwen en de veiligheid ervaren om thematisch werken steeds verder te vervolmaken. Dat doen ze vanuit verschillende ontwikkelgroepen. Teamleden ontwikkelen mee op een gebied waar hun specialiteit én hun hart ligt. Want als je doet waar je goed in bent, kun je vervolgens als ambassadeur én coach fungeren als je de kennis breder gaat delen in de school. Ook iedere schoolleider is aan een ontwikkelgroep verbonden.
Traject is nooit af
Clusterdirecteur Jantina Verwaal legt uit: “In bestaande methodes vonden we geen geschikte antwoorden op vragen uit de praktijk. Met zóveel ontwikkelkracht in huis besloten we zelf oplossingen te gaan vinden. Ons concept komt van binnenuit en is niet van bovenaf opgelegd. Doordat we het echt samen maken wordt het door ons allemaal gedragen. Bovendien is het heel duurzaam. In ontwikkelgroepen zitten collega’s van verschillende locaties en diverse leerjaren. Er wordt veel kennis en kunde gedeeld met elkaar. Expertise vervliegt daarmee niet als iemand vertrekt. Samen blijven we verder bouwen, het traject is nooit af.”
Stel je voor, een echte ridder die in de klas de middeleeuwen tot leven brengt. Een spel waarin leerlingen samen op een onbewoond eiland een maatschappij opbouwen. Of ontdekken hoe een stroomschema werkt door er zelf een te maken. Levendige, aantrekkelijke en functionele lesstof zet leerlingen ‘aan’ en maakt dat ze graag leren. Dat is in een notendop de clou van thematisch werken. Leerlingen zijn erg enthousiast. Woordenschat is bijvoorbeeld niet langer woordjes memoriseren, maar kinderen beléven de nieuwe termen binnen een vakoverstijgend thema; ze spelen ermee en daardoor beklijven ze. Het onderwijssysteem werkt in cycli van twee jaar. Op kennis die leerlingen opdoen, bouwt het concept gaandeweg de jaren voort. Als een soort klittenband plakt er steeds nieuwe kennis op de al bestaande basis, die daarmee steeds breder en dieper wordt.
De juf woont in een grot
Maaike Ploeg is als coördinator Kwaliteit & Onderwijsontwikkeling betrokken bij Wereldkidz en ontwerpt, samen met Alette van OMJS, onder andere allerlei verschillende lessen. “Woorden waarvan we echt willen dat leerlingen die gaan gebruiken, komen op de woordenschatmuur. Het zijn woorden die passen bij het thema; afbeeldingen en context maken de stof levend. Bij het thema IJstijd bijvoorbeeld, woonde de juf ‘echt’ in een grot. We kleden zo’n thema helemaal aan, door alle leerjaren heen. Tijdens het buiten spelen zie je kinderen dan in een grote ketel koken en hoor je hen nieuwe woorden gebruiken. Als woorden functioneel zijn, zijn ze niet meer moeilijk. In de leerjaren delen we elkaars lesstof, voorbereidende sheets, filmpjes en tips. Zo profiteren we op alle locaties van elkaars kennis en ervaring.”
Thematisch werken is geen panklare methode. De invulling is aan de leerkrachten zelf. Stijn Kooistra is leerkracht van groep 5 en leider van de ontwikkelgroep thematisch werken. “Als leerkracht moet je de aangeboden materialen, lesstof en lesformats wél met je eigen saus overgieten. Op zo’n manier dat je de leerlingen ‘aan’ krijgt. Ik gebruik altijd een trigger. Ik houd van opvoeren, dus bij het thema Middeleeuwen kom ik als ridder Reinoud de klas in om met een echte brief ‘van vroeger’ de kinderen te enthousiasmeren. En dat wérkt! Ik heb ook affi niteit met spellen, dus tijdens het thema ‘Dit is ons land’ – over de rechtstaat – heb ik op alle zes Wereldkidz-scholen in groep 7 als spelleider gefungeerd bij het spel Terra Nova. Dat is ook het leuke van dit concept: het brengt ieders kwaliteiten tot leven, je ontdekt ‘verborgen’ talenten bij collega’s.”
Het bietenwrap-principe
Een vak als begrijpend lezen is steeds meer verweven in allerlei verschillende lessen. Alette heeft intern leescoördinatoren opgeleid, die samen ook weer een ontwikkelgroep vormen. Leerlingen lezen inmiddels behoorlijk ingewikkelde teksten. Die kunnen ze aan, omdat er een rijke context bestaat, omdat leerkrachten pittige stof niet uit de weg gaan maar vooraf al aan de slag zijn om leerlingen daarop voor te bereiden en omdat het thema een welkome ‘vermomming’ is voor het begrijpend lezen. Stijn noemt dat het principe van de bietenwrap. Kinderen houden niet van groente, maar als je die verstopt in een paarse wrap, eten ze ineens bietjes en vinden ze die nog lekker ook. Waar sommige leerlingen eerder opzagen tegen begrijpend lezen, roepen ze nu: “We hebben lekker geen begrijpend lezen meer!” Ze herkennen het niet meer als zodanig. Het gebeurt met veel meer uitdaging en plezier.
Pionieren boeiend en spannend
Jantien van der Lecq is schoolleider op Wereldkidz Tweesprong. “Voorafgaand aan thematisch werken, ontdekten we bij onderzoekend en ontwerpend leren al hoe kinderen ‘aan’ gaan van een doorlopende manier van leren”, legt ze uit. “Dus: langer met één onderwerp of thema bezig zijn, niet alleen met je hoofd, maar ook met je hart en handen werken en samenwerken. We wilden inhoudelijke doelen aanscherpen en de onderzoekende manier van leren verder uitbouwen.” Wanneer je gaat pionieren als team is dat boeiend en mooi, maar het is óók spannend, weet Jantien. Want het gaat om de onderwijsresultaten van leerlingen. Jantien: “Daar maken we ons allemaal hard voor. Het is zo mooi om te zien en horen dat kinderen nu echt kennis slúrpen. Ouders zijn onder de indruk van wat hun kinderen leren, kunnen lezen en vertellen. Dat is niet alleen onze verdienste, maar zeker ook die van Alette. Zij maakt dat we dit proces durven aangaan. Ze helpt bij het ‘laden’ van alle kennis in onze scholen. Ze heeft een gelaagde rol: ze bewaakt de kwaliteit van het ontwikkelproces, maar helpt ook met praktische zaken, zoals formats ontwikkelen. Ook ondersteunt ze ons bij feedback ophalen, geven en die goed verwerken. Ze verzorgt interne opleidingen. Haar meerwaarde is groot voor ons.”
Stijn haakt aan met een voorbeeld van een les die ze van Alette kregen en die voor hem een eyeopener betekende. In die les liet Alette de leerkrachten onbekende, niet-bestaande woorden leren op een manier die ze zelf voorheen gebruikten in hun groepen. Stijn: “Ik ondervond toen aan den lijve dat het veel beter anders kan. Boeiend en waardevol om dit zo te leren.” Maaike knikt en legt uit dat ervaring en feedback belangrijke onderdelen zijn van het ontwikkelen: “We vragen ook echt om input vanuit de ontwikkelgroepen. Soms is het even slikken, maar we nemen die heel serieus en we zijn altijd duidelijk over de mate waarin en hoe we ermee aan de slag gaan. Het samen leren brengt ook dat we elkaar coachen, bij elkaar in de klas kijken en ons constant afvragen: kan ik iets van jou leren?” Alette besluit enthousiast: “Ik ervaar veel openheid binnen Wereldkidz Maarssen. Iedereen wil er samen de schouders onder zetten, toont lef. Mijn motto is: ga maar gewoon dóén en ervaar gaandeweg hoe mooi het is.”
Aan het woord waren
