Skip to main content

Leraar zelf sleutel tot succesvol onderwijs

Adviestraject op basisschool de Bloktempel

Uit OMJS Magazine #10
Tekst: Brigitte Bloem

Basisschool De Bloktempel in Son boekt jaar na jaar prima onderwijsresultaten. Alleen, niet alle leerlingen kregen tot voor kort het onderwijs dat ze nodig hadden. Ze lieten vaker verveeld of onderpresterend gedrag zien. Schooldirecteur Kelly Hulshoff-Bensen riep de hulp in van René Litjens, onderwijskundig adviseur bij Onderwijs Maak Je Samen. De begeleiding die René het lerarenteam bood, was gericht op de toepassing van effectieve didactiek met oog voor instructie, differentiatie en de organisatie van een beredeneerd aanbod. Met deze aanpak kunnen alle leerlingen zich optimaal ontwikkelen, zo is de verwachting. “Het mooie van dit traject is dat de verantwoordelijkheid van de veranderingen gaandeweg het proces werd overgedragen van adviseur en management naar de collega’s binnen het team.”

Schooldirecteur Kelly Hulshoff-Bensen besloot in 2021 stappen te zetten in de verdere professionalisering van haar team op het gebied van effectieve didactiek, met als belangrijk onderdeel expliciete directe instructie (EDI). “Een flink aantal leraren binnen ons team vertelde dat ze leerlingen in hun groep hadden van wie ze wisten dat ze hen eigenlijk tekort deden in hun reguliere lessen”, licht Kelly toe. “We zeiden gekscherend tegen elkaar: ‘Deze leerlingen leren ondanks de leraar.’ Het gaat om bijzonder leergierige kinderen die de capaciteiten hebben en ook vaak de luxe van een goede thuisbasis met veel ondersteuning. Sommigen van deze leerlingen lieten verveeld of onderpresterend gedrag zien. We besloten dat we de omslag wilden maken van leren ondanks de leraar naar leren met de leraar.”

Externe hulp

Het was niet de bedoeling om het onderwijsconcept van De Bloktempel volledig om te gooien. “We zijn een reguliere basisschool waarin we gewend zijn met groepen en een leraar vóór de klas te werken”, vertelt Kelly. “Dat wilden we graag behouden en dat is ook wat ouders van ons verwachten.”

Een deel van het team was meteen te vinden voor een verandertraject. Ook waren er collega’s die het spannend vonden, of die tevreden waren met hoe het ging. De leerlingresultaten waren immers goed. “Toch wilde ik doorzetten, juist voor de leerlingen die onderpresteerden”, vertelt Kelly. “Externe hulp is dan heel fijn, ook omdat de specifieke expertise voor deze groep leerlingen binnen ons team niet aanwezig was.”

René: “We zijn begonnen met een intake, waarbij we goed naar de bestaande situatie hebben gekeken.” Kelly vult aan: “Daarbij hebben we ook onderzocht of we binnen het team een gemeenschappelijke taal spreken. Als ik het woord ‘instructie’ in mijn mond neem, wat bedoel ik dan eigenlijk? En bedoelt mijn collega dan precies hetzelfde? We constateerden flink wat verschillen.” René: “We hebben met het team verschillende gesprekken gevoerd en vastgesteld wat er in de didactiek moest veranderen om die effectiever voor alle leerlingen te laten zijn. Na een aantal bijeenkomsten was het tijd voor individuele coaching.”

Openheid en verbinding

“Bij de eerste coachinggesprekken zaten sommige teamleden er wat gespannen bij”, herinnert René zich. “Blijkbaar hadden ze het idee dat ik hen ging beoordelen. Gelukkig heb ik dat gevoel snel weg kunnen nemen. Het ging me er juist om welke stappen de leraren zelf voor ogen hadden om hun leerlingen beter tot hun recht te laten komen.” Gaandeweg de rit is er veel meer openheid en verbinding ontstaan, ervaren zowel René als Kelly. “Mijn collega’s voelden dat René zijn onderwijshart op de juiste plek heeft zitten en dat hij ons echt verder helpt”, vertelt Kelly.

Naast de individuele coaching waren er ook werksessies in kleine setting. “We werken in leerteams per leergebied of thema”, legt Kelly uit. “De werksessies in kleine setting vonden plaats in de blokken. Omdat we De Bloktempel heten, noemen we het werken in een bouw een blok. Onlangs zijn we een leerteam rekenen gestart, waarin collega’s ons rekenonderwijs opnieuw vormgeven, zodat het alle leerlingen voldoende uitdagingen biedt. We zijn gestart met rekenen, omdat we daar toch met een nieuwe methode zouden beginnen én omdat de principes van EDI daar goed bij aansluiten.”

Eigenaarschap

Kelly en René hadden regelmatig een een-op-een-overleg, waarin ze samen de volgende stap in het verandertraject bepaalden. “We hadden met opzet geen jaarplanning gemaakt”, vertelt Kelly. “Het is juist heel waardevol als je je plannen gedurende de rit, waar nodig, kunt aanpassen en bijstellen. Die flexibiliteit heeft zeker bijgedragen aan het succes van het traject.”

Vanaf dit schooljaar zijn er verschillende collega’s binnen het schoolteam die het proces zelf vorm gaan geven, onder begeleiding van René. Zij gaan blokvergaderingen leiden, klassenbezoeken uitvoeren, collega’s coachen en het management adviseren. “Dit betekent bijvoorbeeld dat ik geen inhoudelijke teamtrainingen meer verzorg, maar dat het leerteam behoeften ophaalt op de werkvloer en binnen blokvergaderingen zelf een aanbod verzorgt”, legt René uit. “Hoe de leerteamleden dit kunnen organiseren, leren ze van mij als adviseur in onze leerteambijeenkomsten. Samengevat kun je stellen dat het eigenaarschap van het traject in handen is van de collega’s zelf, waarbij het management en ik als adviseur collega’s bij de hand nemen om dit eigenaarschap ook te kunnen pakken. Door deze werkwijze spreek je de leraar veel meer aan op de eigen professionaliteit. Zij hebben ontdekt dat je invloed hebt op je dagelijkse praktijk, op je werk – in plaats van dat je volgend bent aan de methode. Eigenaarschap kun je eigenlijk pas nemen als je jezelf competent voelt in wat je doet en dat je autonomie ervaart.”

Kelly: “Natuurlijk zijn er genoeg scholen die zo’n traject zonder externe adviseur ingaan. Maar een goede leraar is nog geen goede coach of begeleider van zijn naaste collega. Wij vinden het in elk geval heel waardevol om dat van een externe professional te leren.

We besloten dat we de omslag wilden maken van leren ondanks de leraar naar leren met de leraar.”

Leerlingen plukken de vruchten

“Het belangrijkste dat ik van het traject met René meeneem, is dat de leraar veel meer het verschil maakt voor de leerlingen van zijn of haar eigen groep. Was een leraar eerst misschien heel erg methodevolgend, nu is er veel meer de bewustwording ontstaan dat de leraar zelf eigenaar is van het leerproces. Mijn teamleden stellen zichzelf nu regelmatig de vraag: doe ik de juiste dingen voor al mijn leerlingen? Leraren drukken veel meer hun eigen stempel op het onderwijs. Ook kijken ze veel meer vanuit een breder perspectief naar de ontwikkeling van leerlingen. Wat ga ik hun de komende periode bieden? Wat is mijn rol daarin? Wat is de rol van de leerlingen zelf? En wat kunnen mijn collega’s daar eventueel nog in betekenen? Grote winst voor mij is ook dat we bewust werken en ons ontwikkelen, passend bij onze kernwaarden ‘waarderen’, ‘genieten’ en ‘(betekenisvol) leren’. Daar plukken onze leerlingen dagelijks de vruchten van.”

Aan het woord waren

René Litjens
Onderwijskundig adviseur en docent van de opleiding ‘Intern expert leren & ontwikkelen’ bij OMJS, begeleidt teams bij het versterken van de onderwijskwaliteit en het verwezenlijken van schoolambities. Met zijn ervaring als leraar, intern begeleider en adviseur Onderwijs en Kwaliteit bekijkt René vraagstukken vanuit verschillende perspectieven.

Kelly Hulshoff-Bensen
Directeur basisschool De Bloktempel, SKPO Eindhoven.

Close Menu

Onderwijs Maak Je Samen

Steenovenweg 50
5708HN Helmond

T: +31(0)492881157
E: info@onderwijsmaakjesamen.nl