Skip to main content

Effectieve didactiek, met een effectieve ontwikkelaanpak

Samen met de onderwijsadviseur naar bewust, beredeneerd en betekenisvol onderwijs.

Uit OMJS Magazine #10
Tekst: Floortje Dekkers

Wat gebeurt er als je als schoolleider, samen met je onderwijsteams, je tanden wilt zetten in een vraagstuk over effectieve didactiek? Dan ga je samen op zoek naar een onderwijsadviseur die je op het juiste spoor helpt. Jans Philipsen, schoolleider van KC Leef en BS Eikerwijs, kwam met haar vraag terecht bij Onderwijs Maak Je Samen. Dat is inmiddels een jaar geleden. Een jaar waarin Kim Gerats, onderwijsadviseur van OMJS, Jans en de beide schoolteams ondersteunde en adviseerde tot het punt waar ze nu staan. Leraren werken met een eigen vormgegeven fasenmodel voor instructie in ‘Leef en Eikerwijs-stijl’.

“We kijken terug op een mooi traject waarin we al flinke stappen hebben gezet”, vat Jans Philipsen het samen. “Maar we zijn er nog niet, we blijven nog volop in ontwikkeling komend jaar.” Aanleiding voor het traject met OMJS was een stichtingbrede analyse van de onderwijskwaliteit. Daaruit bleek dat de vakken rekenen, taal en lezen op KC Leef en BS Eikerwijs om verbetering vroegen. Jans: “Dat werd niet alleen duidelijk uit data. Als onderwijsmensen met hart voor ons vak voelden we zelf ook: het aanleren van basisvaardigheden – dat kunnen we beter!”

Lieneke de Beer, lid van het kwaliteitsteam (KT) van basisschool Eikerwijs, vult aan: “De leraar is ons grootste goed. Zijn of haar invloed op onze leerlingen is enorm. Bij het aanleren van basisvaardigheden speelt de opbouw en inhoud van de instructie een hoofdrol. Al snel werd duidelijk dat we een ontwikkelingstraject wilden starten met de instructie als belangrijkste speerpunt.”

"Het is eerst best spannend als een onderwijsadviseur een kijkje in de keuken komt nemen en haar bevindingen open gaat delen."

Toegankelijk, veilig en vertrouwd

Jans doorliep al eerder een traject met OMJS, rondom kindgesprekken, en dat beviel goed. Ook nu bleek dit bureau weer de beste match. “Dat zit ’m zowel in de aanpak – maatwerk waarbij gaandeweg steeds aanscherping plaatsvindt – als in de persoonlijke klik tussen ons en de adviseur”, legt Jans uit. “Het is eerst best spannend als een onderwijsadviseur een kijkje in de keuken komt nemen en haar bevindingen open gaat delen. Maar Kim is zo toegankelijk en voelde zo veilig en vertrouwd dat iedereen steeds openstond en open bleef staan om feedback van haar te ontvangen en te leren.”

De aftrap was een kennismakingsfilmpje van Kim waarin ze zich aan iedereen voorstelde en stapsgewijs het traject uitlegde. Vervolgens startte ze met flitsbezoeken aan alle groepen. Daaruit schetste ze een beeld van de scholen en de leraren, opgebouwd uit allerlei verschillende fragmenten, variërend van wat ze hoorde of zag in de wandelgangen tot de didactiek van leraren. Dat vormde het vertrekpunt. Via scholingsdagen, toepassing van daarbij opgedane kennis in de praktijk en onder meer collegiale consultatie vormde zich het fasenmodel voor instructie à la Leef en Eikerwijs. Lieneke van het KT omschrijft de kracht van Kims aanpak zo: “Gaandeweg het traject vul je als leraar je rugzak met waardevolle aanvullingen op de sterke basis die je in jaren hebt opgebouwd. Kim kan de kern raken met een verhaal uit haar rijke ervaring of bijvoorbeeld een filmpje dat je aan het denken zet. Daarnaast doet haar feedback, net als die van collega’s en leerlingen, een heleboel.”

Zowel Jans als Lieneke noemen bewustwording een belangrijk kernwoord van het ontwikkeltraject. Lieneke vertelt dat je als leraar helemaal ‘volgens het boekje’ de instructie kunt geven, maar daarmee ontstaat niet vanzelfsprekend een goede les. Een van de leraren ondervond bijvoorbeeld dat zij elke les het lesdoel wel benoemt, maar dat de formulering daarvan niet scherp genoeg is, waardoor ze in de evaluatie ook niet tot de juiste kern komt. Lieneke: “Ervaren leraren kregen veel nieuwe input voor een veel bewustere en effectievere manier van instrueren via dit traject. Een ander deel leek misschien op herhaling, maar dat was juist heel erg van belang, omdat het resulteerde in bewust, beredeneerd en betekenisvol onderwijs voor de leerlingen. Omdat alle leraren hun opgedane kennis steeds in praktijk konden brengen en daarna de passende vervolgstappen werden gezet, paste het traject ons als een jas.”

In het fasenmodel voor instructie dat door en voor KC Leef en BS Eikerwijs werd gemodelleerd, bepaalt de kwaliteit van de voorgaande fase de inhoud en het verloop van de daaropvolgende fase. Voor Jans betekende dat een van de eyeopeners van het traject. “Dat maakt het model meer complex, maar ook veel waardevoller”, aldus Jans. “Doordat we hiermee zo intensief aan de slag gingen, keken we echt naar ons gedrag en reflecteerden we daarop. Natuurlijk weet je als leraar wat je te doen staat en hoe het moet, maar wat doe je in de praktijk?” Lieneke vult ter illustratie aan: “Bijvoorbeeld het bewustzijn van de ik-fase in het model: de fase waarin de leerlingen even (niet) meedoen en de leraar uitleg geeft en iets voordoet. De ontdekking doen dat leerlingen interactief betrekken niet altijd passend is.” Jans knikt instemmend: “Of dat je in de fase van voorkennis ophalen je leerlingen niet controleert, maar activeert. Het gaat bij ons nu echt nog meer om de inhoud.” Leren en toepassen gebeurt elke dag in de praktijk!

Niet alleen de leraren werden zich meer bewust van hun werkwijze en invloed in de groep, ook voor schoolleider Jans openden zich nieuwe mogelijkheden. Ze noemt het traject tweeledig: enerzijds heeft het leraren geholpen zichzelf didactisch te versterken. Anderzijds noopte het haarzelf ook tot nadenken: wat vraagt deze kwaliteitsslag van ons als directie en kwaliteitsteam? Jans: “Het heeft mij bijvoorbeeld geleerd om met een andere blik lesbezoeken af te leggen. Ik heb nu tools in handen waarmee ik het feedbackgesprek een betere inhoud kan geven, waarbij de leraar in staat wordt gesteld om zelf te reflecteren op zijn of haar eigen handelen. En dit alles doen we vanuit een waarderende grondhouding waarbij we focus leggen op de succesmomenten! Het is een kunst om in gesprekken je opgedane kennis op een goede manier door te geven. Het toffe van dit traject is absoluut dat het leren en toepassen iedere dag in de praktijk gebeurt!”

Kim heeft het allemaal beluisterd en besluit: “Het was en is heel fijn samenwerken met jullie. Wat vooral belangrijk is, is de openheid die ik ervaar en het vertrouwen dat we alles met elkaar kunnen bespreken. Daardoor kun je namelijk continu het proces afstemmen. Dan stel ik vragen als: herkennen jullie deze ervaring van mij? Of: kan ik dit zo zeggen? Dat zorgt ervoor dat ik altijd goed kan aansluiten bij wat eenieder nodig heeft.” Jans valt haar bij: “Jouw aanpak heeft erg bijgedragen aan de kwaliteit van het hele ontwikkelproces.”

In de laatste scholingsdag van vorig jaar stond het thema ‘differentiatie en feedback’ centraal. Stevige onderwerpen die wat alle deelnemers betreft nog om verdere verdieping vragen. Daarom staat die verdieping voor dit schooljaar op de agenda. Jans: “We willen nog meer weten waarom we doen wat we doen: waarop is het gebaseerd? Kim gaat verder met scholingsdagen en groepsbezoeken. Ook gaan we met onze teams op bezoek in het KLIJFlab in Helmond. Daar gaan we met een neuropsychologische bril naar onderwijs kijken en de werking van het brein koppelen aan het didactisch handelen van de leraar. Op termijn willen we dit ontwikkeltraject zelf voortzetten, zonder hulp van buiten. We zijn hier met volle overtuiging ingestapt en nu gaan we dóór.”

Aan het woord waren

Kim Gerats
Onderwijsadviseur en opleidingsdocent bij OMJS. Ze richt zich op thema’s als activerende didactiek, mede-eigenaarschap, kindgesprekken, Deep Learning én de intern begeleider als kwaliteitscoördinator.

Jans Philipsen
Directeur kindcentrum Leef en basisschool Eikerwijs.

Lieke de Beer
Lid kwaliteitsteam basisschool Eikerwijs.

Close Menu

Onderwijs Maak Je Samen

Steenovenweg 50
5708HN Helmond

T: +31(0)492881157
E: info@onderwijsmaakjesamen.nl