Dijken van scholen: hoopvolle voorbeelden van krachtig onderwijs
Uit OMJS magazine #12 (november 2025)
Onderwijs gaat over de toekomst, over een hoopvol perspectief voor komende generaties. Daarom willen we vanaf de werkvloer een ander geluid laten horen. Dijken van scholen is een positieve publicatie met vele praktische voorbeelden en een wenkend perspectief. Hierin presenteren we elf scholen uit het primair, voortgezet en speciaal (basis)onderwijs die het heel goed doen. Waarom lukt het deze scholen wel om op eigen kracht goede resultaten te behalen? Waarom kiezen ouders juist voor deze scholen? Waarom willen leraren hier graag werken? Kortom, wat is het geheim van ‘een dijk van een school’?
Een andere koers: hoe de prinses beatrixschool zich opnieuw uitvond
Een sprekend voorbeeld uit Dijken van scholen is de Prinses Beatrixschool, een basisschool aan de rand van een wijk, tussen een groene weilandstrook en de hoogbouw van Haarlem. Een school waar kinderen met veel bagage van huis uit binnenkomen, maar waar juist die rijkdom vroegtijdig leidde tot de vraag: leren onze leerlingen eigenlijk wel echt leren? De school zette daarom een koerswijziging in – met lef, visie en een team dat bereid was om alles opnieuw onder de loep te nemen.
Oud-directeur Ilse van Hooijdonk, haar opvolger Lisette Vlek en adjunct-directeur Marloes van der Klugt vertellen erover. Ilse herinnert zich het startpunt scherp: “De deuren van de lokalen zaten dicht, iedereen werkte op zijn of haar eigen eiland. We misten actieve leerlingen én actieve leraren.” Vanuit een afstudeeronderzoek met de titel Beatrix Anders startte zij een diepgaande verandering, die vandaag de dag zichtbaar en voelbaar is in de hele school.
Thematisch onderwijs als ruggengraat
De Prinses Beatrixschool werkt inmiddels met het model van VierKeerWijzer: thematisch onderwijs van groep 1 tot en met 8, waarbij leerlingen vanuit een overkoepelend thema kennis opdoen én verwerken in betekenisvolle leeractiviteiten. Iedere bouw – steeds twee leerjaren – werkt aan hetzelfde thema, met gezamenlijke lesvoorbereiding als vast onderdeel. Leraren geven soms les in elkaars groep, zetten elkaars talenten in en leren zo samen.
Deze aanpak leidt tot betere lessen én een sterker teamgevoel. “Met drie paar ogen zie je meer”, klinkt het unaniem. Leerlingen voelen zich gekend door meer dan alleen hun eigen leraar. Samen leren is hier niet alleen iets voor leerlingen, maar ook voor volwassenen.
Eigentijds, doelgericht en kindgericht
De nieuwe aanpak is niet vrijblijvend. De school koos voor een duidelijke lijn: minder methodes, meer ruimte voor leeractiviteiten en vooral veel aandacht voor eigenaarschap. Leerlingen werken met een portfolio in plaats van met cijfers. Ze weten wat ze leren, waarom ze het leren en wat hun volgende stap is. “Wij maken van onze kinderen actieve deelnemers in hun eigen leerproces”, zegt Marloes.
Die visie zie je terug in de hele school. De thematische aanpak is overal zichtbaar: in de lokalen, op de muren, in het taalgebruik van de leerlingen. Elk thema mondt uit in een meesterstuk: een werkstuk, presentatie of creatieve uiting waarin leerlingen laten zien wat ze geleerd hebben. Zo tonen zij hun groei – aan zichzelf, hun ouders en hun omgeving.
Ook de vrijdag is bijzonder: dan staat talentontwikkeling centraal. Leerlingen kiezen workshops zoals gutsen, 3D-printen, zeefdrukken of timmeren, passend bij het thema. Het aanbod overstijgt het standaardcurriculum en draagt bij aan brede vorming.
Van isolement naar samenwerking
Wat begon met de wens om leerlingen actiever te maken, resulteerde in een hechte en lerende gemeenschap. Leerkrachten bereiden samen lessen voor, doen klasobservaties, bespreken literatuur en halen externe experts binnen als dat nodig is. De studiedagen zijn speels, gericht op teamontwikkeling en bieden ruimte om ook plezier te maken. “We lachen veel en kunnen tegelijk kritisch zijn”, aldus Lisette. De portfoliogesprekken met leerlingen en ouders zijn wezenlijk
anders dan de oudergesprekken van vroeger. Geen cijfers, maar gesprekken over doelen, groeistappen en trots op het eigen leerproces. De IEP-eindtoets is nog wel aanwezig, maar op de
achtergrond. “We vertrouwen op het oordeel van de leerkracht, die het kind het hele jaar ziet”, zegt Ilse.
De kracht van het collectief
Wat maakt de aanpak zo krachtig? De duidelijke keuzes én de gezamenlijke verantwoordelijkheid. “Je kunt hier niet wegduiken”, vertelt Lisette. “We bespreken alles en nemen samen besluiten. Geen losse initiatieven, maar werken binnen een stevig concept.” Er is ruimte voor twijfel, maar als het besluit genomen is, staat iedereen erachter. En iedereen weet: je staat er nooit alleen voor.
De directeuren noemen verschillende mensen als inspiratiebron, maar even belangrijk zijn de lessen die het team zelf leerde. Bijvoorbeeld: als je de deuren letterlijk openzet, ontstaat er verbinding. En als je je visie vasthoudt, ontstaat er helderheid voor team, ouders en kinderen.
Bouwstenen voor ander onderwijs
De Prinses Beatrixschool laat zien dat goed onderwijs niet gaat om méér doen, maar om het juiste doen. Met duidelijke kaders, veel ruimte voor samenwerking en een scherpe focus op de ontwikkeling van ieder kind. Alles ademt: jij kunt het – het motto dat zowel kinderen als volwassenen dagelijks in de praktijk brengen.
Dijken van scholen laat zien dat goed onderwijs geen toeval is. Het vraagt visie, leiderschap, samenwerking en doorzettingsvermogen. De Prinses Beatrixschool bewijst: als je gelooft in de kracht van kinderen, durft te veranderen en samen leert, bouw je aan een school die staat als een dijk.
Naast de Prinses Beatrixschool hebben nog tien scholen uit verschillende windstreken een bijdrage geleverd als dijk van een school: De Spaaihoeve, Het Element, CSG De Lage Waard, SBO De Toermalijn, Reeshof College, BS De Witte Vlinder, Berger Scholengemeenschap (BSG), KC De Duizendpoot, Aventurijn en De Zeppelin.
Bron
Jan Heijmans, Johan Spitteler en Marion van Weeren-Braaksma (2024). Dijken van scholen. Waar gewoon goede scholen in uitblinken. Uitgeverij OMJS.
